Haberlerimiz

tüm haberleri görüntülemek için tıklayınız

Hemen her spor dalında, bireye yada çevresel koÅŸullara baÄŸlı olarak deÄŸiÅŸen oranlarda tehlike vardır. Hukuki açıdan spor sırasında oluÅŸan tüm kazalar spor yaralanmaları, sakatlanmalarıdır. Tıbbi olarak bunu, spora saÄŸlı ve belli spor dalları için tipik olan yaralanmalar ÅŸeklinde düÅŸüne biliriz. Sporcu yetkinliÄŸini spor yaÅŸamı boyunca sürdürmek ister. Ancak, Sakatlık gibi istenmeyen bir durumla karşılaÅŸa bilir. Burada spor hekimi yada ilk giriÅŸimi yapacak olan kiÅŸinin doÄŸurtanı, tam ve erken tedavi, daha sonraki rehabilitasyon ve sakatlıklardan korunmada fiziksel uygunluk prensipleri konusunda bilgisi önem kazanmaktadır. Acil giriÅŸimler bilinmeli, ayakta tedavi metotları  öÄŸrenilmeli ve daha ağır olguların klinikte tedavi ile ilgili ana hatlar hakkında bilgi sahibi ve daha ağır olguların klinikte tedavisi ile ilgili ana hatlar hakkında bilgi sahibi olunmalıdır.

Bu bölümde temel olarak spora özgü olan yaralanma,sakatlanma durumlarını diÄŸer uzmanlık konularına taÅŸmadan ele almak düÅŸünülmüÅŸtür. Öncelikle bazı baÅŸlıklar altında konuya açıklık getirmek gerekmektedir.

 

1-TRAVMA:

Vücut dokuları üzerine etkili olan,dış (eksojen) veya iç (endojen) kökenli tek yada tekrarlayan, fiziksel (mekanik) olayın bozukluk ortaya çıkarmasına travma diyoruz. Travma sonucu dokudaki bozukluk iÅŸler görmeyi engellesin yada engellemesin sakatlık olarak düÅŸünmektedir.

 

Her spor branşının ayrı bir biyo mekanik prensibe baÄŸlı olduÄŸu düÅŸünülürse, ortaya çıkacak sakatlıklarda deÄŸiÅŸiklikler gösterecektir. Sporcu sakatlıkları (atlopati) nin ortak yanları ise, akut ve kronik olarak ortaya çıkışlarıdır. Genellikle dış kökenli ve tek bir fiziksel etki akut olarak sakatlığa neden olur (kemik kırıkları gibi).tekrarlayan ve birikici etkisi ile sakatlık nedeni olan mikro travmaların belirti vermesi için bir süre geçmesi gerekmektedir. ( Stres kırıkları gibi).

 

ETMEN (Travma).

 

TEK ya da

 TEKRARLAYAN (Mikro Travma)   AKUT

Ä°Ç ya da DIÅž KÖKENLÄ°                                            SAKATLIK

FÄ°ZÄ°KSEL OLAY                                KRONÄ°K

 

2.Sporda Fiziksel Uygunluk:

 

Spora katlımda travmaya dönüÅŸe bilecek zorlamalara karşı bireyin hazırlıklı olması  (iç ve dış etkenlere karşı önlem alarak) sakatlanma riskini en aza indirmesi için temel bir olgu niteliÄŸindedir. Burada bireyin gittikçe ÅŸiddetlenen antrenmanlarla yarışmalarda karşılaÅŸabileceÄŸi maksimum zorlanmalara uyum göstermesi söz konusudur.Ancak ortaya çıkan çeliÅŸkili durum ise yine hazırlık için yapılan bu çalışmalarda sakatlanma olasılığını bulunmasıdır.

 

Genel Fiziksel Uygunluk: Kondisyon olarak isimlendirilen ve spor için gerekli fiziksel ve zihinsel temel öÄŸelerdir. Bu, antrenman kuralı ve uygulamasında temel bir konudur. Gerek yüksek performansa ulaÅŸmada, gerekse sakatlıkların önlenmesinde tartışmasız olarak önlemi büyüktür. Genel fiziksel uygunluk öÄŸelerin (parametre) ÅŸu ÅŸekilde sıralamak mümkündür:

a)      Kuvvet,

b)      Sürat,

c)      Dayanıklılık,

d)      Beceri,

e)      Dürtüleme,

f)        Esneklik,

g)      Vücut Tipi,

h)      Eklem saÄŸlamlığı (ligament özselliÄŸi)

i)        V.b.

ÖÄŸelerin ayrı ayrı gözden geçirilmesi ile her birinin sporda performansla iç içe bir konumu olduÄŸu açıkçı ortaya çıkmaktadır.

Spor sakatlıkları içinde dayanıklılığın önemi daha farklı bir özellik taşır. yapılacak iÅŸin gerektirdiÄŸi kapasite yorgunluk döneminde düÅŸüÅŸ gösterir. Genel yada lokal  yorgunluk olarak görülen bu durumun bütün spor dalları içi dayanıklılık çalışmaları ile düzeltilmesi gerekir. Ayrıca tüm sporlarda ısınmanın,kondisyon yetersizliÄŸinde lokal yorgunluÄŸa neden ola bileceÄŸi düÅŸünülmelidir.

Özet olarak, sporda genel fiziksel uygunluÄŸu, performans antrenmanları için gerekli temel öÄŸeler ÅŸeklinde düÅŸünülürken,bu çalışmalar yada yarışma koÅŸullarındaki zorlanmalara sakatlık durumunun ortaya çıkması için sahip olunması gereken nitelikler olarak ta ele ala biliriz.

 

3.ÇEVRESEL KOÅžULLAR:

 

DoÄŸal yada insan oÄŸlunun oluÅŸturduÄŸu çevre bu etkininin iki görünümüdür.Kara, deniz ve uzay ile bunun bütünü ile yaÅŸayan bitki ve hayvanlar doÄŸal çevrenin kapsamında yer alırlar.Ä°nsanoÄŸlu bu doÄŸal çevrede yaÅŸamını sürdürmek ve yükseltmek için kendi yapısı gereçler üretir.(Makine, Silah, Taşıt, giysi v.b) modern yaÅŸamın gereÄŸi alanlar, kurumlar (ev, iÅŸyeri, spor alanı vb.)inÅŸa eder. Kendisine ait çevre oluÅŸturur.Sporla ilgili olarak bu koÅŸullardaki deÄŸiÅŸikliklere uyum göstermedeki noksanlıklar sakatlık nedeni olabilmektedir.

 

Spor sakatlıklarında ortaya çıkış nedeni ola bilecek doÄŸal çevre koÅŸullarından iklim baÅŸta gelmektedir. Ani ısı farklılıklarının performansı düÅŸüre bileceÄŸi gibi, ısınmayı geciktirmesi ve soÄŸumayı çabuklaÅŸtırması nedeniyle sakatlıklara yol açacağı ortadadır.DaÄŸcılıkta önemli boyutlara varan  hava deÄŸiÅŸiklikleri olabilir.Çok sıcak ortamda uzun süren,dayanıklılığı ilgilendiren spor branÅŸlarında sorun olasılığı yüksektir.

 

Ä°nsan yapısı çevre koÅŸullarının içindeyse akla gelen her türlü tesis gelebilir. Spor yapılan alanın uygunluÄŸu, zemin düzgünlüÄŸü,eldiven,kayak takımı,eskrim baÅŸlığı, bisiklet parkurunun durumu, sporcu saÄŸlığı için ekip ve diÄŸer olanakların yeterliliÄŸi sayılabilecekler arasındadır.

 

4. BÄ°REYSEL ETKENLER:

 

Daha önce deyinilen fiziksel uygunluÄŸun dışında anatomik ve pisikolojik deÄŸiÅŸiklikler de bireysel etkenler olarak karşımıza çıkmaktadır.

1.Anatomik bireysel etkenler: Bireysel etkenler içinde anatomik farklılıklar ve bozukluklar olarak niteleyebileceyimiz durumlar sakatlığın ortaya çıkmasında rol oynaya b.ilmektedir. Asimetriler, kemik anormallikleri, eklem yapı bozuklukları bunlar arasındadır.

 

a)Ayak ve Bacak Anomileri: Yanlış yürüme   ve koÅŸma mekaniÄŸi birikici etki ile kas ve baÄŸlarda zorlanma kopma gibi sorunlara yol aça bilir.ÇoÄŸunlukla kullanılan ayakkabının uygun olmamasını yürüyüÅŸ ve koÅŸu tekniÄŸi bozucu etkisi vardır.Diz ekleminde içe (Valgus) veya dışa (Varus) dönük durumlar hareketlerde stresin eÅŸit dağıtılışını bozacağından sakatlık nedeni olabilir. Menisküsler eklem yüzeyleri arasında baskıda kalır, yan baÄŸlar daha fazla zorlanır.

 

b)Omurga Anomalileri:Sırt ve boyun omurlarında normalin üzerinde eÄŸrilik olması (Kifoz), kürek kemiklerinin dışa kayması ve göÄŸüs düzleÅŸmesini dolayısı ile göÄŸüs (pektoral)kaslarının iÅŸlevsel açısını daralmasını getirir. Omuz ekleminin etkinliÄŸi azalır. Bel çukurunun artması(Lozdoz) ise kalça ve kasık aÄŸrıları ile ortaya çıkan sorunların nedeni olabilir. Bacak arka gurup kasları kasları (hanstring) sakatlıklarının yine bu vücut anomalisi ile ilgili olduÄŸu belirtilmektedir. Omurların yan( lateral) diziliÅŸ bozukluÄŸuna ise skolyoz adı verilmektedir. Omurlar  epifizit veya bursit gibi sorunlarla maÄŸruz kalabilirler. Skolyoz aynı zamanda bacak uzunluÄŸunda  eÅŸitsizlik olmasına yol aça bilir.

 

II. Psikolojik bireysel etkenler: Kazaya karşı risk taşıma ile ilgili bireysel psikolojik etkenler ise genel olarak  4 deÄŸiÅŸik öÄŸeyi içine alır.

 

a)Riske atılma:SaÄŸlıklı bir kimse tehlike karşısında doÄŸal olarak reaksiyon gösterir. Bu adrenalin deÅŸarjı,kalp atımı ve solunumunda artış,kas tonusunun artması ve duygusal olarak uyanıklılığın yükselmesi ÅŸeklindedir.doÄŸal koÅŸullarda riske atılma durumunu, sporda yapılan aktivitelerden  daha fazla hecen duyma ve doyum alma ÅŸeklinde görüyoruz. Performansını yükseltmek için bilinçsizce antrenman dozunun yükseltilmesi de bir risktir.

 

b)DüÅŸkünlük Durumları:ÇoÄŸu geçici olan ancak bazen yaÅŸam boyu bireyi izleyen durumlardır.Hastalık (Özellikle enfeksiyonların kuluçka devri ve ateÅŸli dönem sonrası nekahet halleri), alkol,ilaç,uyuÅŸturucu kullanılması,yorgunluk,açlık,kızgınlık vb. gibi durumlar sporcunun performansını büyük oranda düÅŸüren olgulardır.

 

c)Olgunluk: Yalnızca yaşın getirdiÄŸi bir deneyim deÄŸildir.Aynı zamanda kaynakların üretken kullanımında düzen, yüksek dürdülenme ve anlayış ile bilirlidir.Eforda ekonomi baÅŸarı için uzun çalışmada temeldir. Beceri deÄŸiÅŸen durumlara uyum göstere bilmelidir.Sporda  olgunluk daha az deneyimlerin  yardımına koÅŸmada yada kendisine ait sorunlarda karar vermede de kendisini gösterir.

 

d)Güvenlik önlemleri:Davranış olarak, gerek kendisin gerek baÅŸkası için tehlikeli olmayı amaçlayan,düÅŸünen ve uygulayan kiÅŸi temel güvenlik önlemini almış olur.KarşılaÅŸmalar için konular  kurallar hep saÄŸlığı koruyucu nitelikte olup kesinlikle uyulması gereken ve uzun yılların birikimi sonucu ortaya çıkan güvenlik önlem yeridir. Fairpalay görünüÅŸte dostça bir davranış ise de sonuçta yardımlaÅŸma ve yarışma çekiÅŸmesine raÄŸmen riski azaltmayı amaçlayan kavramdır.

 

Antrenmanların programlanmasında zorlanmalar (Stres) yarışma koÅŸullarına uyum saÄŸlamak üzere düÅŸünülür ve uygulamaya geçilir.Bazı durumlarda fizyolojik kapa sitenin izin verdiÄŸi çalışmalarda  sporcunun  zihinsel olarak hazır olması sakatlık doÄŸurabilir. Ä°çi dönük yapı gösteren sporcuların kendine  güven kazanması önemli bir konudur.Bazı yüksek dürtülünme durumlarında ise yetersiz yüklenmeler, aşırı zorlanmalar olabilir. Daha deÄŸiÅŸik bir durum ise, sporcunun sakatlığı olmasına raÄŸmen önemli bir yarış için katılma isteminin kendisini onarması güç durumlara  sokabilmesidir.Bu durumlarda sorun varsa bunun boyutlarını objektif olarak çalıştırıcı ve sporcu ile birlikte deÄŸerlendirilmek istenmeyen olayın ortayı çıkmasını önler.Tedavi edilen sporcu uygulamanın bitiÅŸi için kendini karar vermede yetkili göre bilir.ancak gerekli kontrol yapılmadan çalışmalara baÅŸlaması tehlikeli olabilir.Bu durumda sporcunun kiÅŸiliÄŸi tanıma çabası ile iÅŸe baÅŸlamak büyük yarar saÄŸlar.

Daha önce bahsedilen bireysel faktörlerin dışında ele alınabilecek sakatlanmaya yatkın ya da dönük

(injury-prone)sporcu kavramı 1960 lı yıllarda ortaya çıkmış bir sndrom olarak literatülde yerini almıştır.Bu tür olguların daha sık psikolojik belirtileri ile ayrıcalıklar gösterildiÄŸi bulunmuÅŸtur.Ä°lk çalışmalardan birinde nerotik yapıda olanların sakatlanmaya daha açık olduÄŸu bildirilmektedir. Hassas KiÅŸilerin,gerginlik (anksiyete)gösterinlerin daha sık sakatlandıkları görülmüÅŸtür.Bir baÅŸka çalışmada,yaÅŸamlarında büyük deÄŸiÅŸim gösterenlerinin istatistiksel olarak anlamlı ÅŸekilde böyle riskle karşı karşıya oldukları gösterilmiÅŸtir.

Sakatlığa dönüklük sendromunu belirlemeye yönelik araÅŸtırmalarda sporcularda nedenler saptanmıştır:

I)Karşıt-Fobi(Counter-phobia):Bazı karakteristik sporda saldırgan (agresif)bir atmosfer olduÄŸunu bunun ise gerginlik doÄŸuracağını düÅŸünerek,bunun korkusuz ve saldırgan olmakla engellenebileceÄŸini düÅŸüncesine sahiptirler. Böyle kimseler “gözü kapalı” olarak gerÄŸinliÄŸi göÄŸüslemek amacı ile hareket ederler. Boks, rupi,ski-slalom-motor yarışları bu tür davranışların raslandğı branÅŸlardır.

 

II)Erkeklik Belirtisi( Maskulinite):Karşıt fobi ile alacağı yaralanmayı erkekliÄŸin belirtisi – cesaretlilik olarak düÅŸünürler.BaÄŸzen sakatlığa karşın oyunda yer alıp kahramanlık yapabilirler.

 

III)MazoÅŸizim:Riski göze almanın bir diÄŸer görüntüsü,kendisine yönelik düÅŸmanlık yada süreÄŸen ve gizli olarak kendisine zarar vermekten doyum alma ÅŸeklindedir.Çalışmaların yükü ile duyacağı acı veya sakatlanmayla performansa ulaÅŸmanın bedeli yada  ulaÅŸamamanın cezasını ödediÄŸini düÅŸünürler.  

IV)Silah olarak Kullanılan Sakatlık:BaÅŸkalarını dolaylı olarak cezalandırmak düÅŸüncesini taşıyan bazı sporcularda görülür.ÖrneÄŸin;Babası yada öÄŸretmeni tarafından spora zorlanan bir atlet  sakatlanırsa onları kendisini sakatlı için suçlaya bilir, yarışmadan kaçabilir veya onları beklentilerini boÅŸa çıkararak hayel kırıklığına uÄŸratmak ÅŸeklinde cezalandırmayı düÅŸüne bilir.

 

V)Kaçış:Yarıştan korkan sporcunun aÅŸağılık konpleksinin örtbas etmek amacı ile baÅŸ vurduÄŸu yoldur.Üst düzeyde bir bayan sporcunun tedaviye raÄŸmen birkaç haftada iyileÅŸmesi  üzerine derinleÅŸtirilen incelemede bunun antrenörlüÄŸünü yapan baskın karakterli babasına bir reaksiyon olduÄŸu belirlenmiÅŸ.

 

VI)Psikosomatik Sakatlık:   Organik bir rahatsızlığı olmadığı halde bazen sporcu yakınmalar gösterebilir.Emosyones bozukluÄŸun Freud’cü görüÅŸ doÄŸrultusunda somatize edilmesi fiziksel belirtiler ortaya çıkabilir.Bu durum “Konversiyonel histeri” olarak tanımlamaktadır.Çok deÄŸiÅŸik ÅŸekillerde görünen bu yakınmalar sporcu için yarışma gibi gerginlik yaratan durumdan kaçış için bir bahane olacaktır.

Yetenek ve saldırganlığın sporda denge için olmaması sakatlanmaktan korkmak,daha önceleri üst üste geçirilen sakatlıklar yine psikolojik olarak sporcuyu sakatlanmaya götüre bilir.

 

5.Ä°HTÄ°MALLER:  Sakatlanma ya da hastalanmayı ortaya çıkaracak faktörle karşılaÅŸmamız zaman ve yer ile iliÅŸkide olan bir ihtimaldir.Fiziksel ve Biyolojik geliÅŸim süreçleri üzerinde son derece önemli rol oynayan bu sorunlar ihtimali sporda da  ilginç bir yer tutar.Åžimdiye kadar  yapılan araÅŸtırmalar da istatistiksel olarak bu ihtimal ortaya çıkışını hesaplamak mümkün olmamıştır.Çüki sosyal,ekonomik,biyolojik olayların etkileÅŸimleri çok büyük deÄŸiÅŸiklikler göstermektedir.

 

Çevresel KoÅŸullar                                                        Bireysel faktörler

                                             SAÄžLIK

                                             Ä°HTÄ°MAL

 

SaÄŸlığı belirleyen etkenlerin bir birleriyle ilintisi ÅŸu ÅŸekilde formüle etmek mümkündür.

 

                                            AOG

S=PÇ

                                            RD

 

Bunun tam tersi olarak hastalık veya sakatlanma ise

                                            RD

H=PÇ

                                           AOG

Olarak formüle edilebilir.

 

S-Sağlık

P-Ä°htimaller

Ç-Çevre KoÅŸulları

A-Antrenman

O-Olgunluk,

G-Güvenlik Önlemleri,

R-Riske Atılma,

D-DüÅŸkünlükler,

H-Hastalık,

 

 

A-Çalıştırıcı,

B-Spor Hekimi,

C-Fizik Tedavi Uzmanı,

 

                                            SAÄžLAM SPORCU

 

                                                 KORUNMA

                                                (A+B)

                                                                                              SAKATLANMA

REHABÄ°LÄ°TASYON                                                             Ä°LK YARDIM (A)

   (A+B+C)

                                            TEDAVÄ° (B+C)

 

 

 

 

-ALINTI- 

 

 

 

SAYGILARIMLA

MÄ°LLÄ° ANTRENÖR: SEFER GÜNEÅž

GSM: 0543 504 3454